భారతదేశంలో ఇటీవల బాలలపై లైంగిక వేధింపులు, అత్యాచార ఘటనలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో “పోక్సో” చట్టం (POCSO Act) గురించి విస్తృతంగా చర్చ జరుగుతోంది. పిల్లల భద్రతను అత్యంత ప్రాధాన్యంగా తీసుకుని రూపొందించిన ఈ ప్రత్యేక చట్టం, బాలలపై జరిగే లైంగిక నేరాలను కట్టడి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
Protection of Children from Sexual Offences Act గా పిలువబడే ఈ చట్టం 2012 నవంబర్లో అమలులోకి వచ్చింది. పిల్లల మానసిక, శారీరక బలహీనతలను గుర్తించి వారికి చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
పిల్లల రక్షణకు ప్రత్యేక న్యాయ వ్యవస్థ
పాత విచారణ విధానాలతో పోలిస్తే పోక్సో చట్టం పూర్తిగా భిన్నమైన విధానాన్ని తీసుకొచ్చింది. ముఖ్యంగా విచారణ సమయంలో పిల్లలు మానసిక ఒత్తిడికి గురికాకుండా ప్రత్యేక నిబంధనలు రూపొందించబడాయి.
ఈ చట్టం ప్రకారం:
- 18 సంవత్సరాల లోపు ఉన్న వారిని “పిల్లలు”గా పరిగణిస్తారు.
- మైనర్ల సమ్మతితో జరిగిన లైంగిక చర్య కూడా చట్టరీత్యా నేరంగానే పరిగణించబడుతుంది.
- బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ సమాన రక్షణ కల్పించబడింది.
- పిల్లలపై వేధింపులు తెలిసినా సమాచారం ఇవ్వకపోతే అది కూడా నేరంగా పరిగణించబడుతుంది.
సెక్షన్ 29, 30 ఎందుకు కీలకం?
పోక్సో చట్టంలోని సెక్షన్ 29, 30లు విచారణ ప్రక్రియలో కీలకమైనవి. సాధారణంగా క్రిమినల్ కేసుల్లో నిందితుడు తప్పు చేశాడని నిరూపించాల్సిన బాధ్యత ప్రాసిక్యూషన్పై ఉంటుంది. అయితే ఈ చట్టంలో, ప్రాథమిక ఆధారాలు కోర్టు ముందుకు వచ్చిన తర్వాత నిందితుడే తాను నిర్దోషినని నిరూపించుకోవాల్సి ఉంటుంది.
ఈ విధానం వల్ల చట్టపరమైన లోపాలను ఉపయోగించి నేరస్థులు తప్పించుకునే అవకాశాలు తగ్గాయని న్యాయ నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
వేధింపుల సమాచారం ఇవ్వడం తప్పనిసరి
పోక్సో చట్టంలోని సెక్షన్ 19 ప్రకారం, పిల్లలపై లైంగిక వేధింపులు జరిగాయని తెలిసిన ఉపాధ్యాయులు, వైద్యులు, పొరుగువారు లేదా ఇతరులు వెంటనే అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వాలి.
సమాచారం ఇవ్వకుండా నిర్లక్ష్యం చేసినా చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. పిల్లల భద్రత విషయంలో సమాజం మొత్తం బాధ్యత వహించాలనే ఉద్దేశంతో ఈ నిబంధనను తీసుకొచ్చారు.
విచారణ సమయంలో పిల్లలకు ప్రత్యేక రక్షణ
పిల్లలు కోర్టు లేదా పోలీసు విచారణలో భయపడకుండా ఉండేందుకు ప్రత్యేక విధానాలు అమల్లో ఉన్నాయి.
- పోలీసు అధికారులు సాధారణ దుస్తుల్లోనే విచారణ చేయాలి.
- కోర్టు విచారణలు రహస్యంగా (ఇన్-కెమెరా) జరగాలి.
- పిల్లలు నిందితుడిని నేరుగా ఎదుర్కొనాల్సిన అవసరం లేకుండా సాక్ష్యాలు నమోదు చేసే విధానం ఉండాలి.
ఈ నిబంధనలు పిల్లల మానసిక ఆరోగ్యాన్ని కాపాడేందుకు రూపొందించబడ్డాయి.
2019 తర్వాత మరింత కఠినమైన చట్టం
2019లో పోక్సో చట్టానికి కీలక సవరణలు చేశారు. తీవ్రమైన లైంగిక దాడుల కేసుల్లో మరణశిక్ష విధించే అవకాశాన్ని చేర్చారు. కనీస జైలుశిక్షను 7 సంవత్సరాల నుండి 10 సంవత్సరాలకు పెంచారు.
అలాగే డిజిటల్ మాధ్యమాల్లో పిల్లల లైంగిక చిత్రాలను నిల్వ చేయడం, పంచుకోవడం వంటి చర్యలను కూడా నేరంగా పరిగణించారు.
డిజిటల్ యుగానికి అనుగుణంగా కొత్త మార్పులు
2024లో అమలులోకి వచ్చిన Bharatiya Nyaya Sanhita తర్వాత, డిజిటల్ నేరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని మరిన్ని మార్పులు తీసుకువచ్చారు.
ప్రస్తుతం:
- ఏఐ ఆధారిత డీప్ఫేక్ వీడియోలు,
- ఆన్లైన్ లైంగిక వేధింపులు,
- డిజిటల్ దోపిడీలు,
- సోషల్ మీడియా ద్వారా బాలల వేధింపులు
వంటి అంశాలపై మరింత కఠిన నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి.
సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు చట్టానికి బలం
పోక్సో చట్ట అమలులో భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన కొన్ని కీలక తీర్పులు దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు దారి తీశాయి.
2017లో జరిగిన Independent Thought vs Union of India కేసులో, 15 నుంచి 17 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న మైనర్ భార్యలతో భర్తలు లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకోవడం కూడా అత్యాచారంగా పరిగణించాలంటూ సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
అలాగే 2021లో జరిగిన Attorney General for India vs Satish కేసులో, “స్కిన్ టు స్కిన్” స్పర్శ లేకపోతే లైంగిక దాడి కాదన్న బొంబాయి హైకోర్టు వ్యాఖ్యలను సుప్రీంకోర్టు తప్పుపట్టింది.
దుస్తులు ఉన్నాయా లేదా అన్నది కాదు, నిందితుడి “లైంగిక ఉద్దేశ్యం”నే ప్రధానంగా పరిగణించాలంటూ సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.
పిల్లల భద్రతపై సమాజం అప్రమత్తంగా ఉండాలి
నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, పోక్సో చట్టం కేవలం శిక్షల కోసం మాత్రమే కాదు, పిల్లలకు సురక్షిత వాతావరణం కల్పించేందుకు రూపొందించబడిన చట్టం. కుటుంబాలు, పాఠశాలలు, సమాజం కలిసి పనిచేస్తేనే బాలలపై నేరాలను తగ్గించగలమని వారు సూచిస్తున్నారు.
డిస్క్లెయిమర్:
ఈ వ్యాసం ప్రజలకు చట్టంపై అవగాహన కల్పించే ఉద్దేశంతో మాత్రమే రూపొందించబడింది. ఇది న్యాయ సలహా కాదు. చట్టపరమైన సమస్యల కోసం అర్హత కలిగిన న్యాయ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది. చట్టాల అమలు, సవరణలు కాలానుగుణంగా మారవచ్చు.
